Öneriler:
Hastalıkların kontrolü için; iÅŸletmenin yer seçimi ve mimari yapısı önemlidir.
1. Kurulacak iÅŸletme; hakim rüzgarın yönü dikkate alınarak, diÄŸer çiftlik ve kümeslerden mümkün olduÄŸunca uzak, izole bir bölgede kurulmalıdır.
2.İşletmelerin etrafı tamamen çevrilmelidir. ÖrneÄŸin kuÅŸları kendisine çeken meyve aÄŸaçları dışındaki aÄŸaçlar olabilir. GiriÅŸ ve çıkış için tek bir kontrollü kapı bırakılmalıdır. Kapıya “kontrollü giriÅŸ”i iÅŸaret eden tabela asılmalıdır.
3.Kanatlı iÅŸletmelerini çevreleyen alanlar; bitki örtüsü ve yıkıntılardan uzak, özelikle beton ya da benzeri materyalden yapılmalıdır.
4. Kanatlı İşletmeleri tek tip yetiÅŸtiriciliÄŸe yönelik olmalı, gerek damızlık sürüler gerek ise ticari sürüler “hepsi içeri-hepsi dışarı” prensibiyle yetiÅŸtirilmeli, aynı yaÅŸtaki hayvanlar aynı anda girip aynı anda çıkmalıdırlar
5. Kümesler, yem, su ve yumurta depoları; yabani kuÅŸlar, kemirgen ve de böceklerin giriÅŸine izin vermeyecek tarzda inÅŸa edilmelidir.
6. Açılabilir pencereler, havalandırmalar (vantilatörler) ve diÄŸer açık kısımlar kemirgen, kuÅŸ ve böceklerin giriÅŸine engel olacak tarzda pencere teli ile kapatılmalıdır
7. Kümeslerde bütün zeminler; düz, temizlik ve dezenfeksiyona uygun, su geçirmez bir ÅŸekilde inÅŸa edilmelidir. Bütün malzemeler, masalar, zeminler vakumlanabilen, yıkanılabilinen, fırçalanabilinen, temizlenebilinen içilebilir suyla durulabilinen ve son olarak ta onaylı bir dezenfektanla dezenfekte edilebilen özeliklerde olmalıdır.
8. Uygun güvenli atık iÅŸleme ve drenaj sistemleri kurulmalıdır.
Kümeslere ve yem depolarına yabani kuÅŸlar, köpek, kedi ve kemirgenler ile diÄŸer çiftlik hayvanların giriÅŸi önlenmelidir.
9. Yem siloları ve konteynırlar tamamen kapalı olmalı, evcil hayvan ve yabani kuÅŸlar tarafından kontamine edilmesi önlenmelidir. Yem depoları, silolar ve yemleme araçları düzenli olarak temizlenip dezenfekte edilmelidir.
10. Yabani kuÅŸlar, birçok evcil kanatlı (tavuk, hindi, ördek, kaz) hastalığını taşıyabilmektedir. Yabani kuÅŸlar ile evcil kanatlıların teması sınırlandırılmalıdır. Yabani kuÅŸları çeken su birikintilerinin oluÅŸması önlenmeli ve yere dökülmüÅŸ yem ve atıklar ortadan kaldırılmalıdır. İşletme sahasında yabani kuÅŸlara; yuva yapma ve tüneme alanları bırakılmamalıdır.
11. İşletmede bulunan bina ve depoların içine ve çevresine yabani kuÅŸları ve diÄŸer hayvanları çekmemek için; İşletmeye eriÅŸim yolları, park bölgesi, avlular, kümes ve depo çevreleri, her zaman derli toplu ve temiz tutulması saÄŸlanmalıdır.
12. İşletmelerde; etkin bir kemirgen ve haÅŸere kontrol programı uygulanmalıdır. Kemirgenlerin tespitinde bir dedektif gibi çalışılmalıdır. Kemirgenlerin etkinlikleri tuzak ve cezbedici yemlerle izlenmelidir.
Yem ve su kaynakları güvenli olmalıdır.
13. Kanatlılara sadece taze içilebilir su verilmelidir. Su kaynağından suluklara kadar olan su kanal sistemi, düzenli olarak taziyikli su ile temizlenmelidir. Yabani kuÅŸlar tarafından suların kirletilmemesi için açıkta su bırakılmamalıdır.
14. Sadece Tarım Bakanlığından ruhsatlı yem fabrikalarından üretilen yemler kullanılmalıdır.
15. Kümes ve tesislerde kullanılan bütün yemler salmonella yönünden izlenmeli ve salmonella dekontaminasyon programı uygulanan yemler tercih edilmelidir.
16. İçme ve kullanma sularının dezenfeksiyonu; klorlama, ultraviole ve benzeri metotlar ile yapılabilir. “ İçme-kullanma sularının dezenfeksiyonunda klor kullanılması halinde uç noktalardan alınan numunelerde serbest bakiye klor miktarı en fazla 0.5 mg/L olmalıdır.” (Detaylı bilgi için İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik 17 Åžubat 2005-Sayı :25730 –RG )
Bütün atıklar; güvenli bir ÅŸekilde ortamdan uzaklaÅŸtırılmalıdır.
17. Hasarlı (kırık, çatlak, kirli) yumurtalar, hasta ve ölü kanatlılar, çöp ve gübreler, hastalıklara davetiye çıkarmaktadır. Bunlar güvenli bir ÅŸekilde ortamdan uzaklaÅŸtırılmalıdır.
18. Her seferden önce ve sonrasında bütün araçlar temizlenip dezenfekte edilmelidir. Mümkünse kanatlı, yem, gübre ve diÄŸer atıkların taşınması için ayrı araçlar kullanılmalıdır.
Çiftlik düzenli olarak temizlenip dezenfekte edilmelidir.
19. Bütün araçlar, kafesler, kasalar, konteynır ve diÄŸer ekipmanlar kullanımdan önce ve sonra, tam olarak temizlenip dezenfekte edilmelidir. Hiçbir malzeme temizlik ve dezenfeksiyonu yapılmadan; gerek iÅŸletmeler gerekse de kümesler arası taşınmamalıdır. Temizlik ve hijyen kuralları, aşılama ve ilaçlama araçlarını da kapsamalıdır.
20. Dönem sonunda kümesler boÅŸaltıldığında; bütün bina ve ekipmanlar, drenaj kanalı, suluklar ve fanlar iyice temizlenmelidir. Bütün artıklar, ölmüÅŸ kanatlılar, artan yemler ortadan kaldırılmalıdır. Bütün bina ve ekipmanlara uygulanan dezenfeksiyonla birlikte, kemirgen ve haÅŸere kontrol programı uygulanmalıdır. Temizlik ekipmanları ve koruyucu kıyafetlerin; temizlik ve dezenfeksiyonu da unutulmamalıdır.
Personel ve ziyaretçilerin kanatlı sürülerine eriÅŸimi nadir ve kontrollü olmalıdır.
21. Ziyaretçiler ve bunlara ait araçların gerek kapalı, gerekse açık ortamda yetiÅŸtirilen sürülerle teması sınırlandırılmalıdır
22. Hastalık kontrol tedbirleri kapsamında tüm çalışan ve ziyaretçiler, duÅŸ ve elbise deÄŸiÅŸim ünitelerinde duÅŸ almalı ve gerekli kıyafet deÄŸiÅŸiminden sonra kümeslere girmelidir.
23. Kanatlı iÅŸletmelerine giren bütün personel ve ziyaretçiler için; temizlenip dezenfekte edilmiÅŸ kıyafetler veya tek kullanımlık tulum, bone-ÅŸapka ve çizme bulundurulmalı ve kullanılması saÄŸlanmalıdır.
24. Ziyaretçi, araç, ekipman ve çizmelerinin temizlenmesi ve dezenfeksiyonu için tazyikli su, fırça, hortum ve etkili bir dezenfektan bulundurulmalıdır. Çizmelerin dezenfeksiyonunu saÄŸlayan ayak banyosu tarzında dezenfektanlar sık sık deÄŸiÅŸtirilmelidir. Eller bol sabunlu suyla yıkanmalıdır.
25. Personel ve ziyaretçiler kendi görev alanı dışında diÄŸer kümes hayvanları veya ürünleri ile direkt temastan kaçınmalıdır.
26. Gerekli yerlere özelikle giriÅŸ kapılarına temizlik ve dezenfeksiyon yapılacağını hatırlatır ikaz levha ve talimatları asılmalıdır.
Sürü günlük gözlemlenip, düzenli olarak kayıt tutulmalıdır.
27. Åžayet iÅŸletmede farklı birden çok sürü varsa; her sürü ayrı ve bağımsız olarak ele alınmalıdır
28.İşletmeye yeni konulacak kanatlılar; sadece düzenli olarak salmonella ve diÄŸer hastalık patojenlerine karşı denetlenen, baÅŸka bir deyiÅŸle “Kuluçkahane ve Damızlık İşletmelerinin Çalışma ve SaÄŸlık Kontrol YönetmeliÄŸi” gereÄŸi sertifikalı iÅŸletmelerden temin edilmelidir.
29. İşletmedeki her sürü (kümes) için; bütün aşılamalar, hastalık teÅŸhisleri, tedaviler ve ölümler için düzenli kayıt tutulmalıdır. Bu kayıtlar kontrol ve denetime her zaman açık olmalıdır.
30. Hiçbir zaman saÄŸlığından emin olunmayan kanatlı satın alınmamalı veya nakil edilmemelidir.
31. Riskli hastalıkların yayılmasının önlenmesi için veteriner hekiminizle birlikte temel biyogüvenlik önlemlerini içeren bir sürü saÄŸlığı planı hazırlayın. Plan yeni sürülerin korunmasına yönelik tedbirleri ve belli hastalıklara yönelik numune alma usullerini de içermelidir.
32. Personel eÄŸitilmeli; biyogüvenlik ve sıkı hijyen kurallarının ne kadar önemli olduÄŸu konusunda tüm çalışanların eÄŸitimi saÄŸlanmalıdır.
33. Sürüde hastalık belirtileri sürekli izlenmelidir. Artan ölümler, yumurta veriminde azalma ve solunum sistemi problemleri erken dönem hastalık belirtilerini iÅŸaret ettiÄŸi unutulmamalıdır.
34. Åžayet bir hastalık ÅŸüphesini taşıyorsanız, hemen veteriner hekiminize haber verip, önerileri alınmalıdır. Birçok hastalık hızla yayıldığı için hastalığa iliÅŸkin daha fazla kanıt elde etmek için beklenmemelidir.
Temizlik ve dezenfeksiyon için detaylı bilgi için bakınız (Bulaşıcı Hayvan Hastalıkları ile Mücadelede Temizlik ve Dezenfeksiyon Uygulama Talimatı)
*Tablo 1. Kanatlı yetiÅŸtiriciliÄŸinde dezenfektanların kullanım alanı ve özelikleri
ÖzeliÄŸi | Klorlu BileÅŸikler | İyotlu BileÅŸikler | Fenol | Quats | Formaldehit |
Bakterisit | + | + | + | + | + |
Bakteriostatik | - | - | + | + | + |
Fungisit | - | + | + | ± | + |
Virusid | ± | + | + | ± | + |
Toksisitesi | + | - | + | - | + |
Organik Madde ile Aktivitesi* | ++++ | ++ | + | +++ | + |
Kullanım Alanı |
Kuluçka Ekipmanlarında | + | + | + | + | ± |
Su Ekipmanlarında | + | + | - | + | - |
Personel | + | + | - | + | - |
Yumurta | + | - | - | + | + |
Zeminlerde | - | - | + | + | + |
Ayak Banyosunda | - | - | + | + | - |
Odalarda | ± | + | ± | + | + |
Quats | = | Quaterner amonyum türevleri |
* | = | + işareti, dezenfektanların organik maddelerle olan affinite derecelerini ve bundan kaynaklanan dezenfektan etki kaybını ifade eder. |
+ | = | Etkili |
- | = | Etkisiz |
± | = | Az etkili |
Kaynak:Uluslararası Salgın Hastalıklar Ofisinin(OIE) Apendix 3.4.1
Kaynak:http://www.kkgm.gov.tr/birim/hay_sagl/Hastaliklar/AI/biyoguvenlik.html