Hayvan hastalıkları denilince ÅŸu asla akıldan çıkartılmamalıdır.Hangi hayvan ve hastalık olursa olsun hastalığa karşı önlem almak hastalıkla uÄŸraÅŸmaktan daha kolay ve ucuzdur.
DiÄŸer çiftlik hayvanları gibi tavukların da pek çok hastalığı vardır. Üstelik bunların çoÄŸunun tek korunma yolu aşıdır. Hastalık çıktığında tedavi ya hiç yoktur; ya da çok az etkilidir.
Tavuk hastalıklarının önemli bir bölümü gözle örülemeyecek kadar küçük canlılara verilen addır. Bunlar genel olarak 3 grupta toplanır. Mantarlar bu gruplardan biridir. Bunlar da gözle görülmez ve bazıları hastalık yapar . Ancak her mantar zararlı deÄŸildir. ÖrneÄŸin ; penisilin adlı ilaç mantarlardan elde edilir.
Bakterilerinde bazıları zararlıdır. Bu hayvanlarda , insanlarda ve bitkilerde hastalık yaparlar. Bazıları ise zararsızdır. Hatta yararlıdır. Sütü yoÄŸurda veya peynire çeviren de bakterilerdir.
Virüsler ise çok küçük yapılı canlılardır. Bunlar üreyebilmek için mutlaka bir canlının vücuduna ihtiyaç duyarlar. Virüsler asalak canlılardır. Sebep Oldukları hastalıklarda genellikle tehlikeli hastalıklardır.
Ä°ÅŸte bu mikroplar hem tavuklarda hem de diÄŸer canlılarda hastalık yapar.Ancak her hastalık mikroplar tarafından yapılmaz. ÖrneÄŸin; tavuklara verilen yem içerisinde onların ihtiyaç duyduÄŸu besinlerin yeterince olmaması da hastalıklara sebep olur. Zamanında fark edilir ve eksik olan besinler tamamlanırsa bu tür hastalıklara sebep olur . Zamanında fark edilir ve eksik olan besinler tamamlanırsa bu tür hastalıkların tedavisi daha kolaydır.
Hayvanların ışıksız, havasız, pis, yerlerde tutulması , yemlerinin yeterince ve zamanında verilmemesi de hastalıklara sebep olur. Böylece kümes de her türlü hastalık kolayca yayılır.

Önemli Tavuk Hastalıları
Kronik Solunum Yolları Hastalığı
Ülkemizde çok yaygın olan bir hastalıktır. Daha çok genç hayvanlarda görülür. Hasta tavukların yumurtalarından çıkan civcivler de hasta olur. Bu civcivler baÅŸka kümeslere satılırsa kümeslere de hastalık bulaÅŸtırırlar.
Hasta tavuklarda nefes darlığı görülür. Zor nefes aldığı için başını ileri doÄŸru uzatır ve ötecekmiÅŸ gibi bir nefes alır. Kronik solunum hastalığına yakalanmış tavuklarda ölüm oranı çok yüksek deÄŸildir. Ancak hayvanların verimi büyük ölçüde düÅŸer. Özellikle kasaplık piliç yetiÅŸtiren kümeslerde çok büyük maddi zararlara sebep olur.
Bu hastalıktan korunmanın ilk ÅŸartı havadar ve temiz bir kümese sahip olmaktır. Ä°yi beslenen hayvanların bütün hastalıklara karşı daha dayanıklı olacağı unutulmamalıdır.
Beyaz Ä°shal
Daha çok civcivlerde görülen öldürücü bir hastalıktır. Hasta tavukların yumurtalarından çıkan civcivler de hasta olur. Ancak hayvandan hayvana da kolayca bulaşır. Kuluçka evleri dikkat etmezlerse bu hastalığı her yere bulaÅŸtırırlar . Beyaz ishal pek çok hastalık gibi yem, ilaç, kümeste kullanılan malzemeler, fare ve kuÅŸlar tarafından diÄŸer kümeslere yayılır. Hastalanan fakat tavuklar ömürlerinin sonuna kadar hastalık bulaÅŸtırırlar.
Hasta Tavuklar birbirlerine sokulurlar. Hızlı nefes alırlar. Kanatları aÅŸağıya doÄŸru sarkar. Beyaz yapışkan , köpüklü bir ishal görülür.
Temizlik kurallarına uyulması tek korunma yoludur. Kümesler iki dönem arasında boÅŸ kaldığı süre içinde çok iyi temizlenmelidir. Fare gibi hayvanlar hem bu hastalığın hem de diÄŸerlerinin bulaÅŸmasına yardımcı olduklarından yok edilmelidirler.
Kanlı İshal
Bu hastalığa tavukların bağırsaklarında yaÅŸayan bir parazit sebep olur. Genç hayvanlar hastalıktan daha çok etkilenir.
Hastalığa yakalanan hayvanlar solgun ve halsizdir. Tüyleri kabarır, ishal görülür. Dışkıları kanlıdır. Hastalık kümese girince hızla yayılır. Ve çok sayıda hayvanın ölümüne sebep olur.
Hastalığa yol açan parazitin yumurtaları dışkı ile kümese yayılır. Gözle görülmeyecek kadar küçük olan bu yumurtalar yemlere de bulaşır. Bu yumurtaları yiyen tavuklar hastalığa yakalanır.Hastalığın olduÄŸu kümese giren insanların ayakkabılarına ve elbiselerine bulaÅŸan yumurtalar kolayca diÄŸer kümeslere taşınır.
Tavukların altına serilen altlığın ıslak olması ve kümeste çok sayıda tavuk bulunması hastalığın ortaya çıkmasını ve yayılmasını kolaylaÅŸtırır. Bu yüzden altlığı sürekli kuru tutmak ve kümeste olması gerekenden fazla tavuk bulundurmamak gerekir.
Kanlı ishalin ortaya çıkmasını engelleyecek ilaçlar vardır. Bu ilaçlar düzenli olarak kullanılır ve diÄŸer hususlara dikkat edilirse hastalığın ortaya çıkması engellenebilir. Yine de hastalık görülürse bu sefer tedavi amacıyla ilaç kullanılır.
Yalancı Veba
Yurdumuzda ve Dünyada çok yaygın bir tavuk hastalığıdır. YetiÅŸtiriciler Newcastle (Nevkastıl) olarak bilirler. Virüslerin sebep olduÄŸu bu hastalık bulaÅŸtığı kümeslerdeki tavukların %90'ını öldürebilir.
En önemli korunma yolu aşıdır. Aşı sayesinde kümesteki hayvanlar hastalığa karşı dayanıklılık kazanır. Hastalığa sebep olan virüs tavuÄŸun vücuduna girse bile hastalık yapar.
Yalancı vebanın en sevdiÄŸi ÅŸey pisliktir. TemizliÄŸe dikkat edilmeyen bakımsız kümeslerde çok çabuk ortaya çıkar. Kümeste birden bire ölümler baÅŸlar. Hayvanların boyun , kanat ve bacaklarında felçler görülür. Hayvanlar bitkindir. Hırıltılı nefes alırlar ve yem yiyemezler.
Hastalığın kümese girmemesi için dışarıdan alınan malzemelere dikkat etmek temizliÄŸinden ve mikrop taşımadığından emin olmak gerekir. Kümese herkesin girmesine izin verilmemeli, sürüye dışarıdan hayvan sokulmamalıdır.
Kanibalizm
Tavukların birbirlerini gagalaması ve yaralanmasına sebep olan bir hastalıktır. Sebebi tam olarak bilinmemektedir. Özellikle kala balık,sıcak ve çok güçlü ışık kaynakları ile aydınlatılan kümeslerde görülür. Yemlerinin iyi olmaması, tuz baÅŸta olmak üzere bazı mineral maddelerin eksik verilmesi de kanibalizm hastalığına neden olur.
Hastalık görülen kümeslerde tavuklar birbirlerinin tüylerini yolmaya, gagalamaya baÅŸlarlar. Tavuklar yaralanır. Hastalık olan kümeslerde yemlerin daha iyi ve bol verilmesi, içme suyuna tuz konulması, sıkışıklığın önlenmesi ve iyice havalandırılarak sıcaklığın azaltılması gerekir. Yaralı hayvanlar ayrılıp yaralı tedavi edilmelidir.
Tavuk Tifosu
Çok tehlikeli bir tavuk hastalığıdır. Kümese bulaşınca bazen %80'e varan oranlarda ölümler görülür. Yumurta ile bulaÅŸabilen hastalıklardandır. Yani hasta tavuÄŸun yumurtalarından çıkan civciv de hasta olur. Bu yüzden hasta hayvanların yumurtaları damızlık olarak kullanılmaz . Tavuk tifosu ayrıca, yem ve hayvanların birbirlerine teması ile de bulaşır.
Hasta hayvanların ibikleri solar, tüyleri kabarır ve yeÅŸil renkli bir ishal görülür.
Hastalık görülünce hemen tedaviye baÅŸlanmalıdır. Ancak tedavi her zaman mümkün deÄŸildir. Bazen bütün çabalara raÄŸmen hayvanlar ölür. En iyisi tedbir alıp hastalığı kümese sokmamaktır. Tifodan korunmak kolaydır. Kümesleri temiz tutmak ,hastalıklı yumurtaları ve bulardan çıkan civcivleri kümese sokmamak tavuk tifosunu önemli ölçüde engeller.
Parazitler
Parazit, besini baÅŸka bir canlının bedeninden saÄŸlayan canlıların genel adıdır. Ä°ç parazitler ve dış parazitler olarak ikiye ayrılır..Ä°ç parazitler, vücudun içine giren ve iç organlarda yaÅŸayan canlılardır. Tavuklarda en çok rastlanan iç parazitler solucanlardır. Bunlar tavukların bağırsaklarında yaÅŸar ve onların besinlerine ortak olur. Tavukların verimini düÅŸürür. Çok fazla olurlarsa tavuklar ölür.
Solucanlar yumurtlayarak çoÄŸalırlar. Yumurtalar tavukların dışkısı ile dışarı atılır. Bunlar , kümese yayılır. Yemlere ve sulara bulaşır. Bu yemleri yiyen tavuklar solucan yumurtasını da yutar.
Solucanlardan korunabilmek için kümesin temizliÄŸine dikkat etmek gerekir. Hastalık ortaya çıktığında hemen veterinere baÅŸvurmalı ve verdiÄŸi ilaçlar kullanılmalıdır.
Dış parazitler, hayvanların derisine ve tüylerine yerleÅŸir. Bunların en önemlileri bit, pire , kene ve uyuz böcekleridir. Hayvanların kanını emerler. Çok sayıda bulunurlarsa genç hayvanları öldürebilirler. Hayvandan hayvana hastalık taşırlar.
Kümeste görüldüklerinde , kümes badana edilmeli, tüm malzeme ilaçlanmalıdır. Tavuklarda bu parazitlere kullanılan ilaçlarla ilaçlanmalıdır.
Tavuk Hastalıklarından Korunma Yolları
Bir kümeste hastalık çıkıp çıkmaması büyük ölçüde temizliÄŸe baÄŸlıdır. Temizlik kurallarına uyulan bir kümeste daha az hastalık görülür. Çünkü hastalıklara sebep olan mikroplar temiz, havadar bir kümes de yaÅŸayamaz.
Temiz bir kümes denilince akla gelen mikropsuz bir kümes olmalıdır. Bunun için yapılacak çalışmaların çoÄŸu kümes boÅŸken olur.
Her kümes belirli dönemlerde boÅŸalır. ÖrneÄŸin; besi tavukları kesime gönderildiÄŸinde kümesler 10 gün kadar boÅŸ kalır. Bu süre içinde kümesler iyice temizlenir ve dezenfekte edilir. Bir sonraki dönem için hazırlanır.
Önce altlık deÄŸiÅŸtirilir. Eski altlık ve her türlü pislik toplanıp atılır. Kullanılan tüm malzeme ve kümesin içi dezenfekte edilir. Gerekiyorsa kümes badana edilir. Kireç çok iyi bir mikrop öldürücüdür. Sadece tavuk kümesleri deÄŸil tüm hayvan barınakları sık sık kireçle badana edilmelidir.
Yeni altlık serilmeden önce yerlere biraz sönmüÅŸ kireç serpilir. Altlık bunun üzerine yayılır. Bu ÅŸekilde kümes yeni dönem hazırdır. Mikroplar ölmüÅŸ, her yer temizlenmiÅŸtir.
Ancak kümesin mikropsuz olması yeniden mikrop bulaÅŸmayacağı anlamına gelmez. Her kümes ilk yapıldığında mikropsuzdur. Mikroplar kümese sonradan bulaşır.
Mikropların kümese girmesi çoÄŸunlukla hastalıklı tavukların kümese konulması ile olur. Kümese konacak civcivler güvenilir bir kuruluÅŸtan alınmalıdır. Civcivi üreten iÅŸletmelerin hastalıksız olduÄŸundan emin olmak gerekir.
Kümese gereksiz yere insanlar girip çıkmamalıdır. Sadece bakıcıların girmesine izin verilmelidir. GiriÅŸ kapısında dezenfekten veya kireç dolu bir havuz bulunmalıdır. Kümese girerken bunun içine basılarak girilmelidir. Mikroların çoÄŸu ayakkabılara bulaşır. Kümese ilaç havuzlarına basarak girilmesi bu yolla mikrop bulaÅŸmasını önler.
Kümese kuÅŸ, fare, kedi gibi hayvanların girmesine de engel olunmalıdır. Özellikle kuÅŸ ve fareler pek çok hastalığı bulaÅŸtırır.
Yabancı kümeslere ait malzemelerin kullanılması da tehlikelidir. Bunlar hastalık taşıyabilir. En iyisi yabancı kümeslerde malzeme alış veriÅŸi yapmamaktır.
GörüldüÄŸü gibi temizlik aslında çok sayıda ve uyulması ÅŸart olan kurallardan oluÅŸuyor. Bunlardan birini ihmal etmek bile hastalıkların kümese girmesine sebep olabilir. Tavukçuluk , hastalıkların en kolay çıktığı hayvancılık kollarından biridir ve temizlik en önemli korunma yollarındandır.
Elbette hastalıklardan korunmak için yapılacak daha pek çok iÅŸ vardır. Sadece temizlik kurallarına uymak yeterli deÄŸildir.
Tavukların aşıları düzenli olarak yapılmalıdır. Tavuk aşıları sadece iÄŸne ÅŸeklinde deÄŸildir. ÇoÄŸu yeme veya suya karıştırılır. Bunlar tavuklara kolayca verilebilir. Aşılar, tavukları hastalıklardan korumak için yapılır.. Bazı aşılar yumurtadan çıktıktan sonraki 1-2 gün içinde yapılmalıdır. Bunları genellikle damızlık iÅŸletmeleri yapar. DiÄŸer aşıları yetiÅŸtiriciler yapmalıdır.
Hayvanları bakımlı tutmak ve iyi beslemek hastalıkların bulaÅŸmasını ve bulaÅŸtığında verdiÄŸi zararı azaltır. Güçlü hayvanlar daha zor hastalanır.